- «محرمانه»، «خیلی محرمانه»، «مستقیم»، «لطفا شخصا مفتوح فرمایند»؛ اینها عباراتی است که روی خبرنامههای محرمانهای که برای مسئولان فرستاده میشود، خودنمایی میکند...
آیا ممکن است همین خبرنامهها به منافع یک کشور لطمه نیز وارد کند؟ ... آنچه کمتر مورد توجه است این است که اگر «عناوین» اخبار محرمانه بی جهت «تکثیر» شده و اموری که نباید محرمانه باشند، بی دلیل از دید مردم پنهان نگاه داشته شوند، موانع بسیاری در روند حل مشکلات مردم و پیشرفت کشور پدید میآید.
به نظر میرسد در کشور ما چند نوع خبر که نه از نظر دینی باید محرمانه باشند و نه دنیای امروز آنها را محرمانه تلقی میکند، به دلیل پارهای عذرهای ناموجه در زمره اخبار محرمانه قرار گرفتهاند...
یک دسته از اخباری که متأسفانه نوعا بی جهت مهر محرمانه میخورد، آمار ناهنجاریها و نابسامانیهای گوناگون اجتماعی در کشور است. هیچ کشوری در جهان، عاری از ناهنجاریهای اجتماعی نیست، اما مسأله این است که آیا جای آمار ناهنجاریها در خبرنامههای محرمانه است و یا این آمار و اخبار باید به وضوح و صادقانه به اطلاع مردم رسانده شود و اساسا کدام یک به صلاح کشور است؟
نظری به اخبار رسانه ملی، مؤید این است که گویی «خبر رسانی» در کشور ما، یعنی رساندن اخبار خوب به مردم، و معمولا خبر منفی خبر به شمار نمیآید.
باید پرسید اخبار صدا و سیما برای کدام مخاطب ارایه میشود؟ ظاهرا فرض این است که میلیونها نفری که مثلا پای خبر ساعت 21 مینشینند، با این پرسش در ذهن به شنیدن اخبار روی آوردهاند که: «ای مسئولان، زود باشید بگویید امروز برای ما چه کردهاید»؟ گوینده هم شروع میکند: یک کارخانه افتتاح شد، یک وزیر خارجه آمد، دو نفر در المپیاد مدال آوردند، آمار سرقت هم کاهش یافت. ضمنا دو پروژه هفته آینده افتتاح میشود، مشکل کمبود برنج تا چند روز دیگر حل میشود و تا ده سال دیگر چنین و چنان میشود.
حال از مردم چه کمکی بر میآید و چه باید بکنند؟ هیچ، اصلا مشکلی نیست که آنها بخواهند کمکی ارایه دهند؛ تنها منتظر باشند تا اخبار خوش بعدی را در بخش بعدی خبر بشنوند. گویی، سیستم خبررسانی مردم را مستبدانی متوقع فرض میکند که درباره کشور خود تنها تحمل شنیدن اخبار مثبت را دارند.
اما همین اخبار میتوانست به گونه دیگری باشد. همه آن اخبار مثبت پخش شود، ولی در ضمن، معضلات و آمارهای آنها صادقانه با مردم در میان گذاشته شود. در این صورت، فرض این است که بینندگان خبر با این پرسش در ذهن، تلویزیون را روشن کرده و به اخبار گوش میسپارند که: «از ما چه کمکی برمیآید»؟ در این حالت، مردم مستبدانی بی تحمل فرض نشدهاند، بلکه نقشی مانند استاد راهنمای یک پایان نامه را به عهده دارند...
در ایران، متأسفانه اثرات سازنده خبررسانی درباره امور منفی و پیامدهای مثبت اعلام آمارهای مربوطه مورد غفلت واقع شده است. مثال زیر به توضیح مطلب کمک میکند.
انشاءالله که تعدادشان در حال افزایش است، اما فرض کنیم روزی تلویزیون اعلام کند بنا بر یک آمار قابل اعتماد، تعداد نوجوانان و جوانان نمازخوان 5 درصد نسبت به سال گذشته کاهش یافته است. آیا تأثیر چنین خبری در جامعه منفی است؟ ممکن است در وهله نخست، چنین به نظر بیاید، اما درمیان گذاشتن صادقانه چنین آماری با مردم از سوی مسئولان، خود سرچشمه یک حرکت اجتماعی میتواند باشد:
فیلمنامه نویسی که مشغول نگارش فیلمنامه است، پیامی از نماز در متن فیلمش جای میدهد، فرهیختگان و مبلغان مذهبی بیشتر به این مطلب توجه میکنند، پدران و مادران نظارت بیشتری بر فرزندان خود اعمال می کنند، آموزش و پرورش برنامه نماز در مدارس را جذابتر میکند، در تبلیغات شهری، اهمیت بیشتری به نماز داده میشود، استاد معادلات دیفرانسیل یا پاتولوژی با گفتن جملهای در اثنای درس، در این جهاد بزرگ اسلامی و ملی شرکت میکند. عده ای دیگر به دنبال ریشهها رفته، مثلا توجه بیشتری به لقمه حلال میکنند و تعدادی دیگر در استفاده از برخی برنامههای ایمان سوز و روحکش ماهوارهای، احتیاط بیشتری میکنند...
سیاستگذاران خبری به خوبی میدانند که اخبار منفی هم، خبر به شمار میآید و از این روی، خبرنگاران نیز موظفند به محض آگاهی از آمار ناهنجاریها، گزارشی از آن تهیه و ارسال کنند، اما این دستور مربوط به خبرنگارانی است که در خارج از ایران کار میکنند. از این جهت است که اگر تعداد معتادان یا تعرضات جنسی در فرانسه یا آمریکا بالا رود، انعکاس آن در اخبار رسانه ملی به چند ساعت نمیکشد.
سیاستگذاران خبری ظاهرا توجه ندارند که نخستین پرسشی که با شنیدن اخباری اینچنین، به ذهن بسیاری از مخاطبان راه مییابد، این است که چرا آمار مشابه در مورد کشور خودمان در اخبار اعلام نمیشود؟ اساسا چه معنایی دارد که بیننده ایرانی آمار خودکشی در کره جنوبی، سرقت در استرالیا، چاقوکشی در انگلیس، قتل در آمریکا، رشوه در ژاپن و بیخانمانها در کانادا را بداند، ولی از آمار مشابه در کشور خود ـ چه اندک و چه بسیارـ آگاه نباشد؟!
پنهان کردن آمار امور منفی مثل اعتیاد، خودکشی، ایدز و به طور کلی اخبار ناهنجاریها و قرار دادن آنها در خبرنامههای محرمانه، پیامدهایی از این دست به دنبال دارد:
1) چون مردم که خود قربانیان اصلی هستند، در بی خبری از آمار واقعی نگه داشته میشوند، خطر را جدی نمیبینند و بر رفت و آمدها و تماسهای فرزندان خود نظارت کافی نداشته و کمتر آنان را از خطرات آگاه میکنند.
2) چون آمار رسمی وجود ندارد، هر آمار نادرست و اغراق آمیزی که توسط بیگانگان اعلام شود دهان به دهان میگردد و در واقع زمینه لازم برای مؤثر واقع شدن «سیاه نمایی»ها فراهم میشود. وقتی رسانه ملی مجاز به ارایه مداوم و مستمر آمار رو به کاهش یا افزایش ناهنجاریها نباشد، در عمل این مأموریت به دلسوزانی! چون رادیو «بی. بی. سی» و رادیو اسرائیل و پایگاههای اینترنتی ضد انقلاب واگذار شده که با ترفندهای خبری هر آمار وحشتناکی را به مخاطبان بقبولانند.
3) چون غالبا آمار آسیبهای اجتماعی از دید مردم پنهان است، فشاری از ناحیه افکار عمومی بر مسئولان مربوطه وارد نمیشود.
وقتی مردم در جریان آمار دقیق و موثق در مورد ناهنجاریها قرار نمیگیرند، چگونه میتوانند کمک کنند؟ سخن حکیمانه امام (ره) در اوایل انقلاب که نگویید انقلاب برای ما چه کرده، بگویید ما برای این انقلاب چه کردهایم، زمانی قابل پیاده شدن است که مردم صادقانه در جریان مشکلات قرار گیرند.
احتیاط بیجا در اطلاعرسانی به مردم، تنها درباره آمار امور منفی نیست...امروز چنین پنداشته میشود که یک روحانی یا باید روی منبر نشان داده شود یا در یک همایش و یا پشت میز ریاست دادگاه. فکر میکنیم اگر یک روحانی سرشناس در حال ورزش کردن نشان داده شود، حرمت روحانیت میشکند، در حالی که پیامبر شخصا در مسابقه شترسواری شرکت کرده و یا با کودکان بازی میکردند. باز فکر میکنیم که اگر چند نفر در ایام انتخابات در رسانه ملی در پاسخ مصاحبهگر بگویند ما در انتخابات شرکت نمیکنیم از تعداد شرکت کنندگان کاسته میشود، در حالی که همین امر بسیاری از مرددان را به صحنه میآورد...
منبع : تابناک
